به هرگونه پيران طريقت ، با آنكه به اسماء حسنى يكسو و يكسان نمىنگريستند ، ولى هر آنچه در روش و ورزشهاى خانقاهى خويش در اين مورد دستياب كردند به نگاشتن آنها اهتمام ورزيدند و رساله‌ها و كتابهاى مستقل در شرح ، خواص و آثار نامهاى حق تعالى پرداختند كه نگاشته‌هاى بلند و عميق آن به زبان عربى است و رساله‌هاى كوتاه و گذراى آن به فارسى . اما در كنار اين نگاشته‌ها در پانصد و اندى ، مردى سوخته و به انجمن عاشقان رسيده و كوى خراباتيان ديده تازيانهء قلم به دست گرفته و بر اسب راهوار سخن پارسى نشسته و كتابى در گزارهء نامهاى خداوند رحمان نگاشته است كه بىترديد ، سواى فوائد گونه‌گون عرفانى آن ، يكى از شاهكارهاى نثر فارسى ، و نيز كهن‌ترين گزارش اسماء حسنى به اين زبان است ؛ كتابى به نام روح الارواح فى شرح اسماء الملك الفتّاح ، كه خوانندهء ارجمند را پس از اين به نقد حال مؤلف و نگاشتهء او توجه مىدهم . 2 . نگارندهء روح الارواح در ميان نگاشته‌هاى ارزنده و سختهء زبان فارسى ، كم نيست آثارى كه دير زمانى در پى حجاب گمنامى مانده‌اند ، و اگر قدر و منزلت آنها آشكار و پيدا شده ، سيماى نگارندگان و مؤلفان آنها را گرد ناشناختگى فرا پوشيده است . يكى از اين نگاشته‌ها - كه آن را در زمرهء شاهكارهاى زبان فارسى قرار مىدهم - روح الارواح است در شرح اسماء حسنى . ظاهرا اين كتاب در سده‌هاى ششم و هفتم هجرى شهرت داشته و مورد توجه ارباب خانقاه بوده است . چنانچه در لوائح منسوب به عبد الملك وركانى ( م 573 ) « 10 » - كه به نادرست از عين القضاة همدانى ناميده‌اند و نسخهء ناقص آن رساله را به نام او چاپ كرده‌اند - « 11 » مطالبى از سوانح احمد غزالى ( م 520 ) و تمهيدات عين القضاة به عين عبارات آمده ، از اين كتاب نيز عباراتى به اين صورت نقل شده است : « در روح الارواح آمده است كه شهباز محبت از شجر عزت در پريد به عرش رسيد عظمت ديد ، در گذشت به كرسى رسيد سعت ديد ، در گذشت به بهشت رسيد

--> ( 10 ) - تمام سنوات به هجرى قمرى است مگر خلاف آن ذكر شود . ( 11 ) - - آقا بزرگ طهرانى ، الذريعه 9 / 267 و 18 / 372 ؛ احمد منزوى ، فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى 2 / 1355 ؛ ن . مايل هروى ، مقدمهء مجموعهء آثار فارسى شيخ تاج الدين اشنوى ، ص 8 .